Η Αγία Τριάδα Βαλεοντάδων

Η Αγία Τριάδα είναι σήμερα ένα μοναχικό ξωκκλήσι πάνω σε ύψωμα της κατάφυτης περιοχής των Βαλεοντάδων. Μερικοί από τους πιο ρομαντικούς γάμους της περιοχής έχουν γίνει εκεί και κάθε χρόνο τη μέρα της Πεντηκοστής, μεταξύ άνοιξης και καλοκαιριού, γίνεται λειτουργία.

Λίγα σπίτια έχουν μείνει από τον πάλαι ποτέ ζωηρό οικισμό των Βαλεοντάδων, κάποια ερείπια και κάποια που ανακαινίσθηκαν για να φιλοξενήσουν επισκέπτες που τους αρέσει η φύση. Τον καιρό της ακμής του οικισμού η Αγία Τριάδα δεν ήταν ένα απομονωμένο εκκλησάκι.

Σε σύγγραμμα με τίτλο "η Εκκλησία της Σάμου" (Ιωάννη Παπαλή, 1967) παρατίθεται η εξής σημείωση: Είναι αρχαίος ναός δίκλιτος. Ύπερθεν της εξωτερικής πύλης φέρει χρονολογίαν "1718". Αι εικόνες του τέμπλου είναι κατασκευασμέναι από του 1821 ...

Η επιγραφή με το έτος κτίσης δυστυχώς δεν φαίνεται πια. Αν δεν έχει αφαιρεθεί θα είναι θαμμένη κάτω από επιχρίσματα. Το τέμπλο έφερε από τη Μικρά Ασία ο Ιπποκράτης Τροβάς (1850-1916). Ο Ιπποκράτης ήταν γιος του Δημητρού Τροβά, που ήρθε περί το 1845 στον Άγιο Κωνσταντίνο ως φυγάς από τη Μ. Ασία. Ο Δημητρός γεννήθηκε το 1816, ήταν εύπορος και ζούσε ως τότε στο Τσανάκκαλε (κοντά στην Τροία - Truva, εξ ου ίσως και το επώνυμο), όπου διατηρούσε ταρσανά για μπομπάρδες, μερικές από τις οποίες κρατούσε για τον εαυτό του κι έβαζε τους γιους του καπεταναίους. Όταν έγινε ένας φόνος στον ταρσανά μάζεψε την οικογένειά του και την κινητή του περιουσία και πέρασε στη Σάμο.

Ο Ιπποκράτης ήταν για χρόνια καπετάνιος στο καΐκι Αγία Τριάς του Αριστείδη Φόλα (του οποίου η "ταβέρνα" είναι ακόμη στον Κάμπο, αν και η σκεπή της έπεσε σχετικά πρόσφατα). Ταξίδευε το καλοκαίρι στη Μαύρη Θάλασσα και το χειμώνα στην Αλεξάνδρεια. Στον πηγαιμό φόρτωνε κρασί και στο γυρισμό απ' την Αίγυπτο οικιακό εξοπλισμό και ρούχα. Το εμπόρευμα πουλιόταν κατόπιν απ' το μαγαζί του πλοιοκτήτη. Ο Ιπποκράτης το 1876, σε ηλικία 26 ετών, παντρεύτηκε την Γραμματική Μαραθοκαμπίτη (1862-1906), όταν αυτή ήταν μόλις 14 ετών. Η Γραμματική έκανε με τον Ιπποκράτη δέκα παιδιά, απ' τα οποία έζησαν τα εννιά. Λίγο μετά τα σαράντα της όμως τον έδιωξε απ' το σπίτι στους Βαλεοντάδες. Δεν έζησε πολύ για να χαρεί την ησυχία της, πέθανε σε ηλικία 44 ετών μετά από πολύμηνη πνευμονία.

Η Γραμματική ήταν κόρη της Αργυρώς Καζόγλου (1831-1913) και του Κωσταντή Μαραθοκαμπίτη (1831-1866, πέθανε νέος). Ο τελευταίος τη γνώρισε μια βροχερή χειμωνιάτικη βραδιά, όταν περνώντας με το άλογό του χτύπησε την πόρτα στο σπίτι του πατέρα της στο Κοκκάρι για να βρει καταφύγιο.

Η εκκλησία της Αγίας Τριάδας για μια μεγάλη περίοδο λειτουργούσε κανονικά για το γύρω ποίμνιον. Σε απογραφή κληρικών της Σάμου του 1830 αναφέρεται ως ιερέας στην Αγία Τριάδα Βαλεοντάδων ο παπα-χατζή-Δημήτριος Σκοπελίτης, ενώ το 1855 ιερέας είναι ο παπα-Γεώργης παπα-Χατζη-Δημητρίου, πιθανότατα γιος του προηγουμένου. Ο ίδιος το 1865 είναι ιερέας της "συνοικίας" Αγίου Κωνσταντίνου. Το 1878 στους Βαλεοντάδες ιερέας είναι ο Παναγιώτης Μαραθοκαμπίτης (1849-1923), γιος της παραπάνω Αργυρώς και του Κωνσταντή, αδελφός της Γραμματικής. Στον "όρμο" του Αγίου τότε υπήρχε ως τότε μόνον η Αγία Παρασκευή, αλλά επί Παναγιώτη Μαραθοκαμπίτη, στη δεκαετία του 1880, χτίστηκε με εράνους και δωρεές το Γενέθλιον του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, η ως σήμερα κύρια εκκλησία στον Άγιο.